Metonymia

De tik van Joe Wenderoth

Sommigen vinden er niets aan, maar ik wel: gedichten waarbij je je hersens moet gebruiken. Joe Wenderoth schreef er eentje, die is opgenomen in If I Don’t Breathe How Do I Sleep (2014):

METONYMIA

wat beweegt
dit gedicht

Een gedicht over poëzie. Ik hou van gedichten over poëzie. Geen idee waarom, dat is nu eenmaal zo.

Metonymia is een stijlfiguur ‘waarbij in plaats van het bedoelde iets anders genoemd wordt, op grond van een bepaalde betrekking die tussen beide bestaat’. Bijvoorbeeld: ‘Heineken’ zeggen in plaats van ‘bier’. Een lichte betekenisverschuiving valt daarbij zelden te vermijden.

Omdat ‘bewegen’ nogal wat betekenissen heeft – verroeren, ontroeren, aandrijven – en interpunctie ontbreekt, laat dit vers meerdere lezingen toe. Probeer maar. Wel duikt onvermijdelijk de vraag op: welk bedoelde wordt hier iets anders genoemd?

Wenderoth heeft tegen mijn denkraam getikt en me uitgedaagd tot een herschikking van mijn denkpatronen. Dat is de verdienste van dit gedicht.

‘Metonymia’ in plaats van ‘poëzie’?

Welke betrekking bestaat er tussen beide?

Brief aan een jonge dichter

Wenken van Joe Wenderoth

Veel dichters schreven er eentje: een brief of bericht in verzen aan een jongere collega. Ikzelf ook. Je zou het haast een genre kunnen noemen. Ik hou ervan. In zo’n brief of bericht laat de oudere dichter zijn kunsten en poëtica zien.

Die van Joe Wenderoth is opgenomen in If I Don’t Breath How Do I Sleep (2014):

BRIEF AAN EEN JONGE DICHTER

Geen heldhaftigheid,
geen mededogen,
vernuft, stijl.

Interesseert niemand.

Geen grappen.
Weg met dat toontje.
Dat toontje zit tjokvol rotgrappen.
Laat ze wegrotten.
Laat ze dichter en dichter bij onhoorbaar komen –
dichter en dichter bij een stille rottende massa.

Zie je wel.

De laatste witregel, na ‘stille rottende massa’, vormt de kern van dit gedicht. Daar gebeurt het. Ook de slotregel duwt je weer terug naar die luwte, waarin je als lezer tevens de gelegenheid krijgt om stil te staan bij wat er zich zojuist heeft voltrokken.

In dit gedicht wordt de werking van poëzie aan de orde gesteld evenals, op fundamenteler niveau, de vraag naar wat poëzie is. Zaken waarin iedere jonge dichter zich dient te verdiepen.